| |
İş stresi
üretimi düşürür, iş yerindeki yönetimin baskısını
arttırmasına ve çalışanların hastalanmasına neden olur.
İş stresi çalışanların konsantrasyonunu etkiler,
hastalık risklerini arttırır, zaman ve işgücü kaybına
neden olur. İş ve ev hayatının talepleri çakışırsa
stresin şiddeti daha da artar. Araştırmalara göre
çalışanlar için stres yaratan etmenler arasında en
etkili olanı iş ve iş koşullarıdır; aile, para, ilişki
sorunları, zaman, seyahat, medyadaki haberler ve diğer
etmenler, işten sonra gelmektedir.
Çalışanlar stresli oldukları zaman huzursuzlukları
artar, sürekli yorgunluk duyarlar, işlerine konsantre
olamazlar ve işlerinde kaytarmaya başlarlar. Zamanlarını
etkili kullanamazlar. Sürekli masalarını ve odalarını
toplarlar veya bilgisayarlarında oyun oynarlar. İşten
kaytarmaları stres düzeylerinin geçici olarak azalmasına
neden olur ama kaybettikleri zamanı hatırlayınca daha
fazla strese girerler.
Araştırmalara göre çalışma hayatında stres yaratan
etmenler şunlardır:
- İşyerindeki hava kirliliği, ısı, nem, ışıklandırma,
rahatsız masa ve oturma yerleri.
- Sıkıcı basmakalıp işler, işin tehlikeli olması, işin
teslim tarihleri, aşırı seyahat, uzun çalışma saatleri,
vardiyalı çalışma, işin bireye zor gelmesi ve günümüzde
gelen elektronik postaların fazlalığı.
- Çalışanlar arası olumsuz ilişkiler, çalışanlar arası
rekabet, işyeri politikası, gerekli desteğin olmaması ve
çalışma arkadaşlarının düşmanca tutumları.
- Çalışanların A tipi kişilik sahibi olmaları, ev
hayatlarındaki problemlerin yarattığı stresin iş
hayatına yansıması, çalışanın mükemmeliyetçi olması.
Stres belirtileri insandan insana farklılık gösterir.
Kimisi kaygı duyar, kimisi panik atak yaşar veya
saldırgan davranış gösterir. Stres bazı insanların
sindirim sistemini etkiler veya bazılarının da yorgunluk
duymasına neden olur. Belirtiler kişiden kişiye değişir.
Bazı kişiler birkaç belirti birden gösterebilir.
Belirtilerin sıklığının ve yoğunluğunun fazlalığı
kişinin çok stresli olduğunu gösterir. Stresin özellikle
de kalp ve dolaşım sistemine olumsuz etkileri vardır.
Stres belirtileri davranışsal, fizyolojik ve psikolojik
olmak üzere üç gruba ayrılır:
- Davranışsal belirtiler: Kızgınlık, kararsızlık, uyku
ve yemek düzenindeki bozulmalar, huzursuz uyku uyuma,
rahatlamak için yemek yeme, sigara ve alkol kullanımının
artması, kafein kullanımının artması, hızlı yemek ve
konuşmak, pasif veya saldırgan davranışlar göstermek,
içine kapanmak veya somurtmak, düşüncesizce hareket
etmek, zamanı iyi kullanamamak, iş performansının
düşmesi, kazalara maruz kalınması, sekse olan ilginin
kaybolması, sinirsel tikler ve sıkılı yumruklar.
- Fizyolojik belirtiler: Sık sık soğuk algınlığına
yakalanma ve diğer enfeksiyonlara açık olma, düzensiz
kalp atışları, nefes nefese kalma, göğüste sıkışma veya
ağrı, bayılma, baş ağrısı, sırt ağrısı, yorgunluk,
sindirim bozuklukları, ishal veya kabız olma, deri
rahatsızlıkları veya alerjik reaksiyonlar, aşırı
terlemek, iştah değişiklikleri, hızlı kilo kaybetme veya
hızlı kilo alma, kadınlarda aybaşı düzeninde
değişiklikler meydana gelmesi ve sistit.
- Psikolojik belirtiler: Özensizlik, unutkanlık,
huysuzluk, sinirlilik, mizaç değişiklikleri, kaygılanma,
korkma, utangaçlık veya mahcubiyet, suçluluk veya
kıskançlık duyma, aşağılık duygusu duyma ve kendine
güveni kaybetme, ümitsizlik hissetme, intihar
düşünceleri, dikkat azlığı ve hayal kurmanın artması. Bu
duygular stresli olduğumuz konularla etkili başa
çıkmamızı engeller.
‘İnsanlar Stresle Başa Çıkmak İçin Ne Yapıyorlar?’
konulu bir araştırmada en yaygın kullanılan yöntemin
televizyon seyretmek olduğu bulunmuş. Kullanılan diğer
yöntemler olarak sigara ve içki içmek bulunmuş.
Bazılarının da rahatlamak için yediği ve sonuç olarak da
kilo aldıkları ortaya çıkmış. Görüldüğü üzere bu
yöntemlerin stresle başa çıkmaya yardım etmeyeceği
açıktır.
Diğer bir yöntem olan sosyalleşmenin de strese geçici
bir olumlu etkisi olabilir. Diğer bir yöntem olan
egzersizin, stres düzeyini azalttığı bilinmektedir.
Kimileri stresle başa çıkmak için faydalı bir yöntem
olan okumayı seçmişler. Kimileri de faydalı bir yöntem
olan rahatlama tekniklerini kullanmayı ve meditasyonu
seçmişler.
Kimileri banyo yapmayı, radyo dinlemeyi veya ilaç
kullanmayı stresle başa çıkma yöntemi olarak seçmişler.
Ama iş hayatındaki stresle başa çıkmak için bireysel ve
kurumsal düzeyde müdahale gerekir. Bunun için stres
yaratan faktörlere müdahale etmek gerekir. Davranışsal,
fizyolojik ve psikolojik stres belirtilerine müdahale
etmek gerekir.
Ayrıca yöneticilerin, insan kaynakları elemanlarının, iş
sağlığı ve güvenliği personelinin de iş hayatındaki
stresi önleme ve başa çıkma yöntemleri hakkında bilgi
sahibi olmalarında büyük fayda vardır.
Bireysel ve kurumsal düzeyde yardım alana kadar
aşağıdaki önerileri iş hayatınızda uygularsanız, stres
düzeyinizi bir miktar kontrol altına alabilirsiniz;
- İş yerindeki molalarınızı iyi kullanın. Molalarda kısa
bir yürüyüş yapın, bir iş arkadaşınızla iş dışı bir konu
hakkında sohbet edin veya yalnız kalıp gözlerinizi
kapatarak rahatlamayı deneyin.
- Sinirli hissettiğiniz zaman ortamdan uzaklaşın. Ona
kadar sayıp durumu tekrar gözden geçirin.
- İş konusunda her zaman mükemmellik beklemeyin.
- Gün içinde stres yaratan durumları, düşüncelerinizi ve
tepkilerinizi bir yere yazıp stres nedenlerinizi bulmaya
çalışın.
- Yaptığınız işten memnun olmaya çalışmanız sizi daha
iyimser yapacaktır.
- Diğerlerine kibar ve saygılı davranırsanız çevreniz
size karşı daha sıcak ve samimi olacaktır.
- Çalışma hayatınızda iş arkadaşlarınızla rekabet
etmeyin; işbirlikçi ve uzlaşmacı olun.
Psikolog Mehtap Tamer
www.yasamatolyesi.biz
mehtap.tamer@yasamatolyesi.biz |
